Atopia, alergia, atopowe zapalanie skóry – czy to to samo?
mężczyzna-zagląda-do-książki-nad-nim-myśli-atopia-alergia-azs

Autor:

Monika Wyrzykowska

Opublikowano:

Czy jak mam AZS, to zawsze mam alergię? Czy każdy z atopią ma AZS? Czy nieżyt nosa może być atopowy? Poniżej staramy się przybliżyć, co z czym się może łączyć i które choroby należy od siebie odróżnić.

Atopia to genetycznie uwarunkowany zespół zaburzeń układu odpornościowego, o czym świadczy występowanie chorób o tym podłożu u członków tej samej rodziny. Można powiedzieć, że jest to skłonność do alergii, dlatego, że nie zawsze ktoś, kto ma sprzyjający defekt genetyczny, ma objawy alergii atopowej. Chociaż główną rolę odgrywa predyspozycja genetyczna, jednak na jej pojawienie się i przebieg znaczny wpływ mają czynniki środowiskowe. Argumentem przemawiającym za tym stwierdzeniem jest gwałtownie zwiększająca się w ostatnich latach liczba alergików, co najprawdopodobniej jest związane z coraz silniejszym zanieczyszczeniem środowiska i miejskim stylem życia. Geny mamy podobne do naszych dziadków, jednak w ich pokoleniu znacznie mniej osób miało diagnozowaną alergię.

Alergia atopowa zawsze jest IgE-zależna, co oznacza, że we krwi osób z atopią znajdują się immunoglobuliny E w wysokim stężeniu. Atopowy stan zapalny może rozwinąć się w różnych narządach, dlatego atopowa może być: pokrzywka (kilka % przypadków), atopowe zapalenie skóry (AZS; do 50 % przypadków) oraz astma, zapalenie spojówek, zapalenie oskrzeli, nieżyt nosa, gardła, uszu czy zatok (do kilkudziesięciu % przypadków).

Alergia to dużo szersze pojęcie. Poza alergią atopową, związaną z występowaniem przeciwciał IgE, występują inne mechanizmy alergiczne – alergia komórkowa, zależna od limfocytów T oraz reakcja cytotoksyczna i reakcja przeciwko krążącym kompleksom immunologicznym. Należy pamiętać, że duża część alergii nie jest IgE-zależnych (czyli atopowych). Jednym z przykładów alergii niezależnej od przeciwciał typu IgE jest skórna alergia kontaktowa. Diagnostyka alergii opiera się przede wszystkim na wywiadzie lekarskim. w przypadku wielu reakcji istnieje możliwość potwierdzenia alergii testami laboratoryjnymi. Niestety, testy te są dostępne w praktyce klinicznej jedynie dla niektórych alergii zależnych od przeciwciał IgE. W przypadku uczuleń kontaktowych istnieje możliwość przeprowadzenia testów diagnostycznych na skórze pacjenta (tzw. testy płatkowe). W bardzo wyjątkowych przypadkach mogą być przeprowadzane tzw. testy prowokacyjne, polegające na celowej ekspozycji pacjenta na substancję podejrzaną o wywołanie alergii, ale tylko pod ścisłym nadzorem lekarza.

Podsumowując, atopia to genetycznie uwarunkowana skłonność do alergii, która pojawia się po tzw. alergizacji, czyli uwrażliwieniu układu immunologicznego na alergen. Niemniej, należy pamiętać, że u wielu osób, u których zaobserwowano pozytywny wynik testów alergicznych, nie dochodzi do rozwinięcia się objawów, natomiast o alergii jako chorobie mówimy wtedy, gdy to uwrażliwienie manifestuje się klinicznie u pacjenta.

Objawy alergii są odczuwalne przez całe życie, znacznie obniżając jego jakość. Dlatego choroby alergiczne powinny być oficjalnie uznane za choroby przewlekłe. Zmuszają one chorych do częstych wizyt lekarskich oraz niejednokrotnie są przyczyną hospitalizacji, powodują absencję szkolną u dzieci, uniemożliwiają wykonywanie pracy przez dorosłych, mają wpływ na funkcjonowanie całych rodzin. Mogą prowadzić do wykluczenia społecznego. Stosowanie leków i szczególna dbałość o stan chorego, unikanie alergenów i dostosowanie warunków mieszkaniowych do stanu zdrowia wiążą się ze znacznymi wydatkami po stronie pacjenta i jego rodziny. To wszystko powoduje stres, który często nasila natężenie objawów chorób, uznanych za schorzenia o dużym czynniku psychosomatycznym.

W odniesieniu do chorób o podłożu alergicznym/atopowym lekarze stosują pojęcie „marsz alergiczny” – przebieg chorób alergicznych w dzieciństwie zwykle charakteryzuje się następowaniem po sobie i zmianą objawów wraz z wiekiem: od alergii pokarmowej i AZS do alergicznego nieżytu nosa, zapalenia spojówek oraz astmy oskrzelowej. Jednocześnie zazwyczaj mija uczulenie na alergeny pokarmowe, nasila się uczulenie na alergeny wziewne. Niektórzy lekarze uznają też, że u pacjentów ze stwierdzoną atopią mogą się w późniejszym wieku rozwijać inne wewnętrzne stany zapalne o podłożu immunologicznym.

Światowa Organizacja Zdrowia zaleca trzystopniową profilaktykę chorób o podłożu atopowym:

  1. niedopuszczenie do alergizacji, na którą najbardziej podatne są niemowlęta,
  2. działania w kierunku zahamowania lub modyfikacji przebiegu „marszu alergicznego”,
  3. odpowiednie leczenie przez całe życie, kontrolowanie stopnia nasilenia choroby przez pacjentów.

Choć dowiedziono, że ryzyko pojawienia się chorób o podłożu atopowym jest większe u dzieci, których rodzic lub rodzice są mają atopię, w postępowaniu klinicznym nie ma skutecznej metody identyfikacji atopii u noworodków. Są one dopiero w fazie badań. w związku z tym działania edukacyjne powinny obejmować najlepiej szeroką populację dzieci do 2 roku życia i muszą być związane ze szczególną edukacją kobiet w ciąży, wspieraniem młodych matek, szkoleniem pediatrów i położnych oraz prowadzeniem szeroko zakrojonej akcji informacyjnej, zwracającej uwagę na istotę problemu.

Atopowe zapalenie skóry (AZS) jest przewlekłą, nawracającą chorobą zapalną skóry. Jego objawami są suchy, łuszczący się naskórek, zaczerwienienie i obrzęk, świąd oraz pieczenie skóry. Całkowite wyleczenie tej niezakaźnej choroby jest na razie niemożliwe – chory odczuwa jej skutki przez całe życie, nie jest też ostatecznie rozpoznana przyczyna tej choroby. Przyjmuje się, że atopowe zapalenie skóry odgrywa kluczową rolę w procesie marszu alergicznego. AZS jest często pierwszą manifestacją atopii i rozwija się najczęściej w wieku niemowlęcym. Większość przypadków rozpoznawanych jest w pierwszych dwóch latach życia. U 90-95% pacjentów samoistnie dochodzi do remisji jeszcze w dzieciństwie lub najpóźniej pod koniec okresu dojrzewania, niemniej jednak coraz częściej obserwuje się późny początek (po 18 roku życia) lub poważne nawroty choroby w wieku dojrzałym (około 35 roku życia i później). Jednak nawet u osób, u których AZS uległo remisji, problem często nie znika, gdyż wiele z nich w późniejszym wieku cierpi z powodu innych chorób o podłożu atopowym.

 

Materiał został opracowany przy wsparciu Ewy Psiurskiej, Członka Zarządu Fundacji Alabaster w latach 2012 – 2015 oraz immunologa, dr hab. n. med. Danuty Gutowskiej-Owsiak, PhD, Kierownika Pracowni Immunologii Doświadczalnej i Translacyjnej na Międzyuczelnianym Wydziale Biotechnologii Uniwersytetu Gdańskiego i Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego.

Ta strona wykorzystuje pliki cookie. Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies w celu zapewnienia maksymalnej wygody w korzystaniu z naszego serwisu. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij przycisk zgadzam się. Jeśli nie wyrażasz zgody, ustawienia dotyczące plików cookies możesz zmienić w swojej przeglądarce.

Skip to content